NIEUWSBRIEF

|

MEDIA

|

OVER ONS

|

CONTACT

|

 
WORD VRIJWILLIGER
DIENSTEN
ACTIVITEITEN
 

 
Recensies
 

Samenleven met gezond verstand


De score van onze recensent Hanne Van Regenmortel:
    
 
 
Een uitgave van:
Polis
 
Jaar:
2017
 
ISBN:
9789463102711

Auteur: Patrick Loobuyck

 

In Samenleven met gezond verstand herinnert Patrick Loobuyck ons aan de werking en uitgangspunten van ons huidige samenlevingsmodel: de liberale democratie. Het vertrekpunt van dit boek zijn de vele maatschappelijke debatten over de islam, de vluchtelingencrisis, integratie en talloze andere onderwerpen die voor verdeeldheid zorgen onder de bevolking. De discussies geraken steeds meer gepolariseerd. De constructie van ‘de ander’ en het wij-zij-denken zijn alomtegenwoordig in het actuele discours. We worstelen met diversiteit, weten niet goed hoe we er het best mee omgaan. Welke stappen kunnen we ondernemen om deze evolutie tegen te gaan? Hoe kunnen we samenleven met gezond verstand? Loobuyck stelt dat we vooral de nadruk moeten leggen op wat we gemeenschappelijk hebben, hetgene waarover we het eens zijn. Dit noemt hij de gemeenschappelijke consensus. Eveneens moeten we meer naar elkaar luisteren en onze eigen zienswijze in vraag durven te stellen.

In het eerste deel van het boek introduceert Loobuyck de totstandkoming van ons samenlevingsmodel dat gebaseerd is op een aantal Verlichtingswaarden, met name vrijheid, gelijkheid en solidariteit. Tevens behandelt hij enkele bestaande theorieën, voornamelijk van filosoof John Rawls, die volgens hem de hoekstenen vormen van de liberale democratie. De ‘overlappende consensus’, een begrip ontleend van voorgenoemde filosoof, bestaat uit een aantal basisprincipes voor de maatschappij waarmee elk redelijk mens kan instemmen en die iedereen ten goede komen. De organisatie van de samenleving moet gebaseerd zijn op de idee van de ‘sluier van onwetendheid’. De eigen identiteit moet losgelaten worden. Een persoon moet ervan uitgaan dat hij niet weet welke achtergrond en positie hij zelf zal hebben in de ‘nieuwe samenleving’. Alleen op die manier komen redelijke uitgangsprincipes om samen te leven tot stand. Iedereen moet die consensus respecteren, tolerant en redelijk zijn ten opzichte van anderen.

Uiteraard vervult de overheid een belangrijke rol. Zij moet (levensbeschouwelijk) neutraal zijn en haar burgers als vrije en gelijke individuen behandelen. Het is eveneens de taak van de overheid om op te treden tegen inbreuken op haar uitgangsprincipes (solidariteit, vrijheid, gelijkheid en redelijkheid), zoals discriminatie, intolerantie, aanzetting tot geweld. Wat de vrijheid van de burger betreft, vertrekt Loobuyck vanuit John Stuart Mills ‘schadeprincipe’: de vrijheid van de burger mag enkel beperkt worden door de overheid wanneer die vrijheid schade toebrengt aan andere burgers. Elke inwoner heeft dus recht op een persoonlijke set van morele normen en waarden en een eigen religieuze overtuiging, zolang die geen schade toebrengen aan anderen.

Loobuyck wijst daarnaast op het belang van gemeenschapsgevoel en het draagvlak dat het liberaal nationalisme met zich kan meebrengen. Er is een bindmiddel nodig, een soort van gedeelde identiteit om dit soort samenleving te laten slagen in haar opzet. Niet onbelangrijk is de functie van het onderwijs. Daar berust volgens de auteur de verantwoordelijkheid om de grondbeginselen en werking van de liberale democratie over te brengen. Daarom pleit Loobuyck al een hele tijd voor de invoering van LEF – een vak over levensbeschouwing, ethiek & burgerschap en filosofie. Centraal daarbij staat het kritisch denken, maar ook empathie is een belangrijke vaardigheid.

Loobuycks betoog is genuanceerd, neutraal en zeer helder geformuleerd, zoals je kan verwachten van een filosoof. Om de theorie die hij aanreikt te kaderen, maakt hij gebruik van persoonlijke anekdotes, gedachte-experimenten en actuele voorbeelden, zoals de discussie over het dragen van een hoofddoek op school of door ambtenaren en het boerkiniverbod. Het boek bevat tamelijk veel herhaling, maar die is in mijns inzien eerder functioneel en heeft als doel dat nieuwe informatie en voorbeelden meteen gelinkt worden aan de overkoepelende kapstok die Loobuyck presenteert. De minimale voorwaarde voor het slagen van diens voorstel is natuurlijk dat elk individu zich empathisch, redelijk en respectvol opstelt. Niet iedereen neemt of wil echter (altijd) een even open blik aannemen. Doch betekent dit niet dat Loobuycks betoog irrelevant is. Integendeel. Ik denk dat iedereen die dit boek leest een beter inzicht krijgt in de werking van ons samenlevingsmodel en vooral de meerwaarde van een neutrale overheid voor elk individu in de samenleving, ongeacht diens geaardheid, religieuze overtuiging, culturele achtergrond, enzovoort. Dit essay nodigt uit om te reflecteren over onze huidige manier van ‘samenleven’ en biedt dus een goed vertrekpunt om de status quo waarin we ons bevinden een nieuwe wending te geven.

 

 
 

Ons aanbod

Activiteiten
Diensten
Vrijwilligerswerking

Media

Publicaties
Filmpjes

Wie zijn we

Ons netwerk
Contacteer ons

Volg ons

Nieuwsbrief
Facebook

© huisvandeMens Brussel 2016